Wij wonen niet in het voormalige Oostblok echter wel binnen het Oostelijk halfrond. Dat heeft alles te maken met het feit dat wij op ongeveer vijf graden ten Oosten van het plaatsje Greenwich wonen. Juist over Greenwich loopt de nulmeridiaan en dat is een lijn tussen de Noord- en de Zuidpool.

Greenwich (Lengtegraad)
Greenwich ligt ten zuidoosten van Londen. De nulmeridiaan loopt, om precies te zijn, over de sterrenwacht die daar in het verleden gevestigd was (Koninklijk Greenwich Observatorium). De lijn is in 1884 internationaal aanvaard, voor dit jaartal werden verschillende meridianen gebruikt waaronder een lijn die over Parijs lag of een lijn die over de Westertoren in Amsterdam viel. Alle posities aan de Oostzijde van de nul meridiaan tot aan de 180e lengtegraad bevinden zich in het Oostelijk halfrond. En alle posities ten Westen aan het Westelijk halfrond. Waarom Greenwich destijds tot nulpunt is verkozen is niet geheel duidelijk.

De lijn loopt rondom de aarden en dus ligt precies aan de andere kant van de aarden, ten opzichte van Greenwich, de 180 graden lijn. De lijn komt ongeveer overeen met de datumgrens. Deze datum grens ligt voor het merendeel op de 180e lengtegraad. Deze lijn is echter om praktische en politieke redenen niet geheel recht om onder andere de vorm van Rusland niet te doorsnijden.

De lijn over Greenwich wordt ook gebruikt als tijdstandaard. Als de zon daar op het hoogste punt staat is het 12 uur locale tijd. We spreken dan over 12 uur Greenwich Mean Time (GMT).

Met de combinatie van de nulmeridiaan en de tijd (GMT) kan men redelijk nauwkeurig de positie bepalen. Afhankelijk van de lengtegraad staan de zon en sterren op een ander moment op hun hoogste punt aan de hemel. Dit verschil in zonnetijd tussen twee plaatsen kan worden berekend: er zijn 360 lengtegraden, een dag duurt ongeveer 24 uur of 1440 minuten, dus één graad verschil is 1440 minuten / 360 graden = 4 minuten. Bij navigatie kan de lengtecirkel worden bepaald door te kijken op welk moment de zon op zijn hoogste punt staat. Wanneer de zon 1 uur later dan in Greenwich op het hoogste punt staat betekent dat 60 minuten / 4 minuten per graad = 15 graden westerlengte.

Zoals vermeld ligt Nederland ongeveer op de vijfde lengtegraad en dat is ook af te lezen uit bijvoorbeeld het onderstaande GPS-coördinaat:

N 52°22.233' - E004°56.082'

Als je hierbij naar E004°56.082' kijkt, zie je een positie op ongeveer vier graden Oosterlengte. Als je bij het werken met coördinaten het verkeerde halfrond invoert kom je uit op een coördinaat van W004°56.082' en dat is een positie ten Westen van de nul meridiaan en dus in de Iersezee. Daarom is het van belang om te weten dat Nederland zich op het Oostelijk halfrond bevindt.

De evenaar (breedtegraad)
De evenaar is een denkbeeldige lijn op het aardoppervlak in de vorm van een grote cirkel midden tussen de polen. De evenaar verdeelt de aarde in een noordelijk halfrond en een zuidelijk halfrond. De evenaar is de lijn van nul graden, de Noord- en de Zuidpool liggen daarbij 90° Noorderbreedte dan wel 90° Zuiderbreedte. Nederland ligt ongeveer op 52° Noorderbreedte en dat kan weer afgelezen worden uit het volgende GPS-coördinaat: N 52°22.233' E004°56.082'.

De breedtegraad op aarde is van invloed op het klimaat. Hoe verder een plek van de evenaar verwijderd is hoe lager de zon staat en hoe minder energie er op aarde terecht komt.

Bij lengtegraden spreekt men over graden ten Oosten of Westen van Greenwich en bij Breedtegraden over ten Noorden of Zuiden van de Evenaar. De verdeling na de hele graden worden weergegeven in minuten en 1/1000e seconden. Dus in het voorbeeld van N52°22.233': 52 graden, 22 minuten en 233 seconden. Door met minuten en seconden te werken kan een positie nauwkeuriger worden bepaald.

Notatie
Bij het vermelden van coördinaten maken we gebruik van een standaard notatie welke als volgt wordt weergegeven: HDDD°MM.MMM'

Hierbij staat de H voor Hemisphere (Noord, Oost, Zuid en West).

De 'DDD' staat voor de drie cijfers die het aantal graden weergeeft. Hierbij ligt de lengtegraad tussen nul en 180 en de breedtegraad tussen nul en 90. De lengtegraad bestaat dus uit drie cijfers en de breedtegraad uit maximaal twee cijfers. Omdat de notatie uitgaat van drie cijfers komt er bij de breedtegraad altijd een spatie achter de N.

De MM.MMM' geven de minuten en 1/1000e van een seconde weer.

Dus in het voorbeeld dat wij steeds gebruiken: N 52°22.233' - E004°56.082' (Let op de spatie tussen de N en het cijfer 52). De hele graden worden aangegeven met het graden teken ° en de minuten en seconden met het ' teken.